IV 2026r Proste techniki wspierające koncentrację uczniów z ADHD podczas lekcji

Proste techniki wspierające koncentrację uczniów z ADHD podczas lekcji

Sabina Małek - Galicka

doradca metodyczny kształcenia specjalnego

sabinamalekgalicka@cen.edu.pl

W edukacji wczesnoszkolnej oraz w drugim etapie edukacyjnym (klasy 4–8)

Wspieranie uczniów z ADHD w środowisku szkolnym wymaga świadomego, elastycznego podejścia oraz stosowania prostych, powtarzalnych strategii, które pomagają regulować uwagę, emocje i zachowanie. Nauczyciel nie musi dysponować specjalistycznym sprzętem ani zaawansowanymi metodami – kluczowe jest zrozumienie potrzeb ucznia i konsekwentne wdrażanie drobnych, ale skutecznych rozwiązań. Poniższy artykuł przedstawia praktyczne techniki, które można stosować zarówno w edukacji wczesnoszkolnej, jak i w klasach 4–8.

I. Edukacja wczesnoszkolna (klasy 1–3)

W młodszych klasach dzieci z ADHD szczególnie potrzebują ruchu, jasnych zasad i wsparcia wizualnego. Techniki powinny być krótkie, konkretne i oparte na naturalnej potrzebie działania.

1. Krótkie przerwy ruchowe – „reset uwagi”

Regularne, 30–60‑sekundowe aktywności ruchowe pomagają rozładować napięcie i przywrócić zdolność koncentracji. Przykłady:

  • „Potrząśnij rękami”,
  • „Skacz jak żabka”,
  • „Przeciągnij się jak kot”.

2. Dziel zadania na małe kroki

Uczniowie z ADHD lepiej funkcjonują, gdy wiedzą, co dokładnie mają zrobić. Warto stosować:

  • 2–3 krótkie etapy pracy,
  • szybkie pochwały po każdym kroku,
  • widoczne oznaczenia postępu (naklejki, pieczątki, kolorowe kropki).

3. Wsparcie wizualne

Wizualne sygnały pomagają utrzymać uwagę i porządek na stanowisku pracy. Sprawdzają się:

  • kartoniki „Pracuję / Potrzebuję pomocy”,
  • ramki na ławce wyznaczające przestrzeń pracy,
  • piktogramy przypominające o zasadach.

4. Elastyczne miejsce pracy

Dzieci z ADHD często potrzebują ruchu, aby móc się skupić. Pomocne są:

  • poduszki sensoryczne,
  • gumki na nogi krzesła,
  • możliwość pracy na stojąco lub przy stoliku bocznym.

5. Proste techniki oddechowe

Krótka regulacja oddechu pomaga wyciszyć układ nerwowy. Przykłady:

  • „dmuchanie piórek, wacików, itp….”,
  • „balon w brzuchu”,
  • zabawy z rękawiczką gumową cienką – dmuchnie zamiast balonu.

6. Krótkie, jednoznaczne instrukcje

Polecenia powinny być:

  • krótkie,
  • podane w jednym kroku,
  • wsparte gestem lub obrazkiem.

7. Drobne przedmioty do fidgetowania

Umożliwiają rozładowanie napięcia bez zakłócania pracy klasy. Zasada: „Ręce pracują, oczy patrzą na nauczyciela”.

Co to dokładnie są przedmioty do fidgetowania

To narzędzia sensoryczne, które:

  • pomagają regulować pobudzenie,
  • wspierają skupienie,
  • dają ujście dla nadmiaru energii,
  • mogą działać uspokajająco lub pobudzająco (w zależności od rodzaju).

Używane są przez dzieci i dorosłych – szczególnie w ADHD, spektrum autyzmu, zaburzeniach lękowych, ale też przez osoby, które po prostu lepiej myślą, gdy „coś robią rękami”.

Najpopularniejsze rodzaje fidgetów

  • Fidget spinner — wirujący „wiatraczek”.
  • Fidget cube — kostka z przyciskami, pokrętłami, przełącznikami.
  • Gniotki (squishy, stress balls) — miękkie, elastyczne, do ściskania.
  • Pop it / bubble pop — silikonowe „bąbelki” do wciskania.
  • Tangle — ruchome segmenty do obracania i wyginania.
  • Fidget ring / fidget bracelet — obrączki lub bransoletki z ruchomymi elementami.
  • Kostki sensoryczne — z różnymi fakturami i elementami do manipulacji.
  • Fidget pen — długopis z elementami do klikania, przesuwania.
  • Kuleczki magnetyczne — do układania i przeplatania.
  • Fidget pad — mały panel z przełącznikami i przyciskami.

Dlaczego działają?

Bo dają:

  • bodziec sensoryczny, który reguluje układ nerwowy,
  • możliwość rozładowania napięcia bez przeszkadzania innym,
  • alternatywę dla niepożądanych zachowań (stukania, wiercenia się, skubania).

II. Drugi etap edukacyjny (klasy 4–8)

W starszych klasach uczniowie z ADHD potrzebują narzędzi wspierających samodzielność, organizację pracy i redukcję bodźców. Ważne jest także budowanie poczucia sprawczości i kontroli nad własnym procesem uczenia się.

1. Mini‑Pomodoro – praca w krótkich odcinkach

Zamiast długich bloków pracy warto stosować:

  • 5–7 minut pracy,
  • 1 minutę przerwy mikro.

Taki rytm zwiększa wytrwałość i zmniejsza frustrację.

2. Checklisty i planery

Uczniowie z ADHD często gubią się w złożonych poleceniach. Checklista:

  • porządkuje zadania,
  • daje poczucie kontroli,
  • pozwala odhaczać wykonane elementy.

3. Organizacja przestrzeni i materiałów

Pomocne są:

  • kolorowe zakładki,
  • segregatory tematyczne,
  • harmonogramy na ławce,
  • proste planery tygodniowe.

4. Ograniczanie bodźców rozpraszających

Warto umożliwić:

  • pracę w miejscu z boku klasy,
  • korzystanie z ekraników na ławce,
  • słuchawki wygłuszające podczas pracy indywidualnej.

5. Ćwiczenia „fokusowe”

Ćwiczenia „fokusowe” to krótkie, celowe aktywności, które mają przywrócić uwagę, wyostrzyć koncentrację i uregulować poziom pobudzenia. Działają jak „reset” dla mózgu – pomagają przełączyć się z rozproszenia na skupienie.

 Po co są ćwiczenia fokusowe

  • poprawiają koncentrację przed zadaniem,
  • pomagają wrócić do pracy po przerwie,
  • regulują napięcie i pobudzenie,
  • wspierają uczniów z ADHD, spektrum autyzmu, trudnościami w koncentracji,
  • są szybkie, proste i możliwe do wykonania w klasie, gabinecie, domu.

Jak działają

Ćwiczenia fokusowe:

  • angażują zmysły (dotyk, wzrok, propriocepcję),
  • wyciszają układ nerwowy lub przeciwnie – lekko pobudzają, jeśli ktoś jest „zamulony”,
  • porządkują uwagę przez krótkie, powtarzalne ruchy lub zadania.

 Przykłady ćwiczeń fokusowych

1. Ćwiczenia ruchowe (krótkie, precyzyjne):

  • „Pajączek” palcami (dotykanie kciuka z kolejnymi palcami).
  • Naprzemienne dotykanie kolana i łokcia.
  • 10 szybkich podskoków + 3 głębokie oddechy.

2. Ćwiczenia oddechowe:

  • Oddychanie kwadratowe (4–4–4–4).
  • „Świeczka i kwiatek” – wącham kwiatek, zdmuchuję świeczkę.

3. Ćwiczenia sensoryczne:

  • ściskanie gniotka przez 20–30 sekund,
  • rolowanie dłoni po piłeczce jeżyku,
  • „zimny dotyk” – trzymanie chłodnego przedmiotu przez chwilę.

4. Ćwiczenia wzrokowe:

  • śledzenie wzrokiem palca lub ołówka,
  • patrzenie na jeden punkt przez 10 sekund, potem zamknięcie oczu.

5. Ćwiczenia poznawcze:

  • szybkie liczenie wstecz co 3,
  • wyszukiwanie 5 rzeczy w jednym kolorze,
  • „3–2–1” (3 rzeczy, które widzę, 2 które słyszę, 1 którą czuję).

6. Parafraza polecenia

Uczeń powtarza instrukcję własnymi słowami. To prosta technika, która:

  • zwiększa zrozumienie,
  • redukuje błędy wynikające z impulsywności,
  • wzmacnia odpowiedzialność za zadanie.

7. Wpleciony ruch

Ruch nie jest przeszkodą – jest narzędziem regulacji. Przykłady:

  • przejście do tablicy,
  • praca na stojąco,
  • zadania wymagające przemieszczania się.

8. Pozytywne wzmocnienia

Uczniowie z ADHD potrzebują szybkiej, konkretnej informacji zwrotnej. Dobrze działają:

  • krótkie pochwały („Widzę, że pracujesz”),
  • system punktów lub żetonów,
  • docenianie powrotu do zadania, nawet jeśli nastąpił po rozproszeniu.

Podsumowanie

Skuteczne wspieranie koncentracji uczniów z ADHD nie wymaga skomplikowanych narzędzi. Najważniejsze są:

  • krótkie i jasne instrukcje,
  • możliwość ruchu,
  • wsparcie wizualne,
  • regularne przerwy,
  • pozytywna informacja zwrotna.

Wprowadzanie tych technik w codziennej pracy nauczyciela daje szansę na zwiększenie komfortu prowadzenia zajęć oraz komfortu ucznia, poprawia jego funkcjonowanie w klasie i wzmacnia poczucie sukcesu edukacyjnego. Co najważniejsze – są to rozwiązania proste, możliwe do wdrożenia od zaraz i skuteczne zarówno w edukacji wczesnoszkolnej, jak i w klasach 4–8.