II 2026 Wskazówki do pracy z uczniem nadpobudliwym – praktyczne rozwiązania dla nauczycieli.

Sabina Małek - Galicka

doradca metodyczny kształcenia specjalnego

sabinamalekgalicka@cen.edu.pl

Wskazówki do pracy z uczniem nadpobudliwym – praktyczne rozwiązania dla nauczycieli

W każdej klasie znajdzie się uczeń, który „nie usiedzi”, „ciągle gada”, „zapomina”, „biega”, „przeszkadza”, „wszystko robi szybko i głośno”. W szkole często nazywamy to „nadpobudliwością”. I choć bywa to wyzwaniem, nie musi oznaczać 100% -ego chaosu na lekcji. Wystarczy kilka prostych, realnych do zastosowania rozwiązań, aby praca z takim uczniem stała się łatwiejsza — i dla niego, i dla nauczyciela.

1. Zacznij od zmiany perspektywy

Uczeń nadpobudliwy nie robi nic „na złość”. On po prostu tak funkcjonuje — szybciej reaguje, szybciej się nudzi, szybciej się rozprasza. To nie jest brak wychowania, tylko inny sposób działania.

Kiedy nauczyciel przestaje traktować zachowanie jako „atak na lekcję”, a zaczyna widzieć w nim potrzebę, praca staje się spokojniejsza z punktu widzenia dorosłego.

2. Miejsce w klasie ma znaczenie

To jedna z najprostszych rzeczy, które można zrobić od ręki.

Dobrze działa:

miejsce blisko nauczyciela (ale nie na środku uwagi),
z dala od drzwi, okna, kolegów‑rozpraszaczy ( o ile to możliwe),
możliwość lekkiego ruchu — np. gumka na nogach krzesła, poduszka sensoryczna, praca przy wysokim blacie ( na miarę możliwości).

Dlaczego to działa? Bo uczeń nadpobudliwy nie musi walczyć z każdym bodźcem wokół siebie.

3. Krótkie, jasne polecenia

Bardzole często mówimy za dużo naraz. Uczeń nadpobudliwy po trzecim zdaniu już nie pamięta, co było pierwsze.

Zamiast: „Otwórzcie podręczniki, przeczytajcie tekst, potem zróbcie ćwiczenie 3, a jak skończycie, to przejdziemy do zadania na stronie 45.”

Powiedz: „Najpierw przeczytaj tekst. Potem ćwiczenie 3.”

Krótko. Konkretnie. Jedno po drugim.

4. Podział zadania na kroki

Długie zadania przytłaczają. Uczeń nadpobudliwy często nie wie, od czego zacząć — więc zaczyna od… wszystkiego naraz i chaosu.

Przykład: Zamiast „napisz opowiadanie”, daj mu kartkę z krokami:

Wybierz bohatera.
Wybierz miejsce.
Napisz pierwsze zdanie.
Dopisz wydarzenie.
Zakończ.

To naprawdę ma racje bytu.

5. Ruch nie jest wrogiem lekcji

Jako nauczyciele często oczekujemy, że dziecko będzie siedzieć 45 minut jak posąg, spokojnie bez większego ruchu. Uczeń nadpobudliwy tak nie potrafi — i nie ma sensu z tym walczyć.

Co można zrobić?

pozwolić mu wstać i przeciągnąć się,
dać mu „zadanie ruchowe”: starcie tablicy, rozdanie kartek, przyniesienie słownika,
wprowadzić krótkie przerwy ruchowe dla całej klasy (1 minuta i po sprawie).

To nie rozbija lekcji — to ją ratuje.

6. Timer wizualny – mały cudotwórca

Uczniowie nadpobudliwi nie czują upływu czasu. Timer (klepsydra, aplikacja, zegar z kolorową tarczą) pomaga im:

zacząć zadanie,
skończyć zadanie,
nie przeciążać się.

Przykład: „Masz 5 minut na to ćwiczenie. Kiedy czerwone pole zniknie — przechodzimy dalej.”

Proste i skuteczne.

7. Zasady – ale krótkie i widoczne

Nie 15 punktów w regulaminie. Nie „pamiętaj, że…”.

3–5 zasad, najlepiej w formie obrazków:

Podnoszę rękę, gdy chcę coś powiedzieć.
Siedzę na swoim miejscu (mogę się poruszać).
Kończę zadanie, zanim zacznę nowe.

Zasady muszą być:

krótkie,
jasne,
powtarzane,
stosowane konsekwentnie.

8. Chwalenie działa lepiej niż upominanie

Uczeń nadpobudliwy słyszy w szkole głównie: „Usiądź”, „Przestań”, „Skup się”, „Nie przeszkadzaj”.

To nie motywuje. To frustruje.

Spróbuj tak:

„Widzę, że zacząłeś pracę — super.”
„Podoba mi się, że próbujesz.”
„Dziękuję, że poczekałeś na swoją kolej.”

To działa lepiej niż jakakolwiek kara.

9. Przerwy sensoryczne – 2 minuty, które zmieniają lekcję

Uczeń nadpobudliwy często potrzebuje „zresetować się”, żeby wrócić do pracy.

Przykłady przerw:

10 pajacyków,
przeciąganie gumy,
przejście się po klasie,
2 minuty w miejscu wyciszenia.

To nie jest nagroda. To narzędzie, które pomaga mu funkcjonować, a nam może uratować lekcję.

10. Współpraca zamiast walki

Najlepiej działa podejście: „Co mogę zrobić, żeby ci pomóc pracować?”

Czasem uczeń sam powie:

„Mogę siedzieć z tyłu?”
„Mogę pisać na komputerze?”
„Mogę robić przerwy?”

Warto słuchać — oni naprawdę wiedzą, co im pomaga.

11. Nie wszystko naraz – małe kroki

Nie musisz zmieniać całej lekcji. Wystarczy wprowadzić jedną rzecz:

timer,
krótsze polecenia,
przerwy ruchowe,
podział zadania na kroki.

Małe zmiany dają duże efekty.

Podsumowanie

Uczeń nadpobudliwy nie jest „problemem”. To dziecko, które:

szybciej reaguje,
mocniej przeżywa,
potrzebuje ruchu,
ma trudności z organizacją,
ale jednocześnie ma ogromny potencjał.

Wiemy, że nie zawsze mamy idealne warunki, ale mamy możliwość wprowadzenia małych, realnych rozwiązań, które ułatwią życie i uczniowi, i nauczycielowi.

A najważniejsze jest jedno: ???? Zrozumienie i życzliwość działają lepiej niż jakakolwiek metoda.

ZESTAW KRÓTKICH PRZERW RUCHOWYCH,

Można je stosować z całą klasą albo tylko z uczniem, który potrzebuje „resetu”, żeby wrócić do pracy.

1. „Strząśnij napięcie” – 20–30 sekund

Uczniowie wstają i:

strząsają ręce,
strząsają nogi,
potrząsają ramionami,
robią szybkie „otrząśnięcie” całego ciała.

Po co? Szybkie rozładowanie napięcia i pobudzenia. Idealne, gdy klasa robi się „głośna”.

2. „Sięgnij do nieba – dotknij ziemi” – 30 sekund

Instrukcja:

ręce wysoko do góry,
powolny skłon w dół,
dotknięcie podłogi lub kostek,
powrót do góry.

Po co? Reguluje oddech, wycisza, rozciąga kręgosłup po siedzeniu.

3. „Krzesłofit” – przerwa ruchowa bez wstawania

Idealne, gdy nie chcesz, żeby klasa wstawała.

Propozycje:

krążenia ramion,
skręty tułowia,
napinanie i rozluźnianie mięśni,
podnoszenie kolan pod ławką,
„rowerek” nogami pod stołem.

Po co? Daje ruch, ale nie rozprasza klasy.

4. „5 szybkich” – 10 sekund

Nauczyciel mówi:

„5 pajacyków!”
„5 podskoków!”
„5 przysiadów!”
„5 klaśnięć nad głową!”

Po co? Błyskawiczna aktywizacja, która nie rozwala lekcji.

5. „Zamroź – odmróź” – 30 sekund

Uczniowie poruszają się w miejscu (marsz, podskoki).
Na sygnał „stop!” — zamierają.
Na sygnał „start!” — ruszają dalej.

Po co? Świetne na impuls kontrolę i skupienie.

6. „Tajemniczy ruch” – 1 minuta

Nauczyciel pokazuje ruch, a uczniowie go powtarzają:

krążenie nadgarstków,
skręty głowy,
„wiosłowanie”,
„pompowanie balonu”.

Po co? Uspokaja, bo wymaga skupienia na nauczycielu.

7. „Spacer w miejscu” – 20–40 sekund

Uczniowie:

maszerują w miejscu,
podnoszą kolana,
dodają ruch rąk,
mogą maszerować wolno lub szybko.

Po co? Reguluje energię, pomaga wrócić do zadania.

8. „Napięcie – luz” – 30 sekund

Instrukcja:

„Napnij całe ciało jak deska!”
„A teraz rozluźnij!”
Powtórz 2–3 razy.

Po co? Świetne na wyciszenie i obniżenie pobudzenia.

9. „Rysowanie w powietrzu” – 1 minuta

Uczniowie:

rysują w powietrzu koła, ósemki, fale,
mogą rysować obiema rękami jednocześnie.

Po co? Uspokaja, poprawia koordynację, wycisza.

10. „Głęboki oddech + ruch” – 30 sekund

wdech – ręce do góry,
wydech – ręce w dół,
powtórzyć 3–4 razy.

Po co? Reguluje emocje i przywraca koncentrację.

11. „Dotknij koloru” – 1 minuta

Nauczyciel mówi:

„Dotknij czegoś czerwonego!”
„Dotknij czegoś miękkiego!”
„Dotknij czegoś okrągłego!”

Uczniowie szukają w swoim otoczeniu.

Po co? Ruch + skupienie + zabawa.

12. „Szybkie porządki” – 30 sekund

Uczniowie:

ustawiają zeszyty,
poprawiają krzesła,
odkładają rzeczy na miejsce.

Po co? Ruch, ale w formie zadania — idealne po pracy w grupach.

Jak często stosować przerwy ruchowe?

co 10–15 minut przy klasach młodszych,
co 20–25 minut przy starszych,
zawsze, gdy widzisz spadek koncentracji,
zawsze, gdy uczeń nadpobudliwy zaczyna „odpływać”.

To nie strata czasu — to inwestycja w dalszą pracę.