XI 2025 Pogromcy żywiołów, czyli doświadczenia z powietrzem

Katarzyna Fiebiger - katarzynafiebiger@cen.edu.pl

doradca metodyczny Centrum Edukacji Nauczycieli

Pogromcy żywiołów, czyli doświadczenia z powietrzem

W tym roku szkolnym nasza Pracownia Edukacji Elementarnej, Artystycznej i Wychowania Fizycznego rozpoczęła realizację 3-letniego Programu „Mali Odkrywcy: badam, obserwuję, wiem” przeznaczonego dla dzieci przedszkolnych i edukacji wczesnoszkolnej. Zaczęła działać nasza sieć współpracy i wymiany doświadczeń pod hasłem Pogromcy żywiołów – proste doświadczenia z wodą, powietrzem i ogniem. Uczestnicy programu, w tym miejscu już mogą dzielić się swoimi spostrzeżeniami, dobrymi praktykami, oraz wspólne poszukiwać inspirujących rozwiązań w pracy z dziećmi.

W ramach spotkań sieci planujemy: prezentację ciekawych działań i doświadczeń realizowanych w placówkach i wspólne opracowywanie materiałów dydaktycznych. Ważna będzie także wymiana pomysłów na rozwijanie postawy badawczej dzieci, oraz dyskusje i konsultacje dotyczące realizacji naszego programu. A ten program zainaugurowano konferencją metodyczną i warsztatową, „Przyroda nieożywiona w doświadczeniach i eksperymentach” której prelegentem był nasz zaproszony gość pan  dr hab. Jan Amos Jelinek, profesor Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie. Wykład ten, został zarejestrowany i  jest możliwy do ponownego obejrzenia na naszej sieci.

Jak rozmawiać i wytłumaczyć dzieciom, czym jest powietrze?
Powietrze to coś, czego nie widzimy, ale co nas nieustannie otacza. Dla dzieci bywa to trudne do zrozumienia, bo jest niewidzialne i bezkształtne. Warto więc pokazywać, że powietrze jest wszędzie – między nami, w naszych płucach, w balonie czy np. w worku. Pomagają w tym proste doświadczenia, np. nadmuchiwanie balonów, obserwowanie ruchu liści na wietrze lub stworzenie własnego poduszkowca. Wtedy dzieci mogą zobaczyć, że powietrze zajmuje miejsce i wywiera nacisk. Takie eksperymenty sprawiają, że pojęcie powietrza przestaje być abstrakcyjne, a dzieci zaczynają dostrzegać jego obecność w codziennym życiu.

Chciałabym przestawić trzy doświadczenia związane z powietrzem, które zaprezentowałam jako doradca metodyczny uczestnikom w części warsztatowej.

Poduszkowiec

Tu filmik prezentujący wykonanego poduszkowca przez moich uczniów ze Szkoły Podstawowej nr 4 im. Zdobywców Kosmosu w Koszalinie Dawida, Nikodema i Jakuba Sawczaków

Materiały:

• stara płyta CD lub DVD,
• balon,
• plastikowy korek od butelki z „klik-klakiem” (np. od napoju sportowego) albo kawałek słomki i taśma,
• plastelina (do uszczelnienia
• Przygotowanie płyty:
  • Weź starą płytę CD. To będzie podstawa poduszkowca.
• Mocowanie korka/słomki
  • Do otworu w płycie przyklej plastikowy korek (taki z dzióbkiem otwieranym „klik”).
  • Jeśli nie masz korka, użyj krótkiej słomki, którą trzeba szczelnie przykleić i uszczelnić plasteliną lub taśmą.
• Balon:
  • Nadmuchaj balon, skręć wylot, żeby powietrze nie uciekało, i naciągnij go na korek/słomkę.
• Uruchomienie:
  • Postaw płytę na gładkiej powierzchni (np. ławce, stole).
  • Otwórz korek / odblokuj słomkę → powietrze zacznie uchodzić z balona pod płytę.
  • Płyta lekko uniesie się na „poduszce powietrznej” i zacznie się przesuwać!
• Wytłumaczenie dla dzieci:
• – „Balon wypuszcza powietrze. Powietrze gromadzi się pod płytą i unosi ją troszeczkę. Dzięki temu płyta łatwiej się ślizga, jak prawdziwy poduszkowiec.”

Sterowiec

Tu filmik prezentujący wykonanie sterowca przeze mnie

Materiały: dwa cienkie worki na śmieci, cienka taśma klejąca, suszarka

Wykonanie:

1. Sklej worki taśmą. Zostaw mały otwór, aby włożyć suszarkę.
2. Nagrzany strumień powietrza skieruj do worków i wypełnij całość.
3. Puść i obserwuj jak się unosi w górę.

Wnioski: – Pod wpływem ciepłego powietrza z suszarki, plastikowe worki wypełniły się ogrzanym powietrzem, które jest lżejsze od zimnego. Dzięki temu cała konstrukcja zaczęła unosić się w górę. To pokazuje, że ciepłe powietrze ma mniejszą gęstość i unosi się nad zimnym, co jest zasadą działania np. balonów na gorące powietrze.

Samonadmuchujący się balonik

Tu filmik prezentujący wykonanie samonadmuchującego się balonika przeze mnie

Materiały:

• Balon, plastikowa butelka - 1 l, ocet - pół szklanki, soda oczyszczona (3-4 łyżeczki), łyżka i lejek (lub kartka zrolowana w lejek)

Wykonanie:

1. Wlej ocet do butelki
2. Wsyp sodę do balona – używając lejka
3. Załóż balon na butelkę – ostrożnie naciągnij końcówkę balona na szyjkę butelki, uważając, aby soda jeszcze nie wsypała się do środka.
4. Unieś balon – gdy balon będzie dobrze założony, unieś go do góry, żeby soda wsypała się do octu.

Wnioski: Obserwuj reakcję! – soda i ocet zareagują ze sobą, tworząc gaz (dwutlenek węgla), który napompuje balon.