Każdy człowiek rodzi się z potrzebą przynależności. Jako istoty społeczne mamy duża potrzeba bycia częścią jakieś wspólnoty. Patriotyzm to wartość, która wpisuje się w realizację potrzeby przynależności. Wartość tę warto kształtować już od najmłodszych lat.
Dzieci w wieku wczesnoszkolnym są wrażliwe na bodźce społeczne i chętnie angażują się w działania, które wzmacniają ich poczucie przynależności do wspólnoty. Budowanie postaw patriotycznych w edukacji wczesnoszkolnej powinno opierać się na pozytywnych doświadczeniach, zabawie i praktycznych działaniach, które pozwalają dzieciom poznawać historię, kulturę, tradycje oraz symbole narodowe. Autorzy podstawy programowej kształcenia ogólnego dla I etapu edukacyjnego zauważając to stwierdzają, że:
W zakresie społecznego obszaru rozwoju uczeń osiąga:
1)świadomość wartości uznanych przez środowisko domowe, szkolne, lokalne i narodowe; potrzebę aktywności społecznej opartej o te wartości;
2)umiejętność nazywania poznanych wartości, oceny postępowania innych ludzi, odwoływania się w ocenie do przyjętych zasad i wartości;
3)potrzebę i umiejętność identyfikowania się z grupami społecznymi, które dziecko reprezentuje, nazywania tych grup i ich charakterystycznych cech;"
Natomiast w części dotyczącej edukacji społecznej czytamy (przytoczę zapisy związane z tematem artykułu):
1.Osiągnięcia w zakresie rozumienia środowiska społecznego. Uczeń:
1)identyfikuje się z grupą społeczną, do której należy: rodzina, klasa w szkole, drużyna sportowa, społeczność lokalna, naród; respektuje normy i reguły postępowania w tych grupach;
2)wyjaśnia, iż wszyscy ludzie posiadają prawa i obowiązki, wymienia własne prawa i obowiązki, przestrzega ich i stosuje je w codziennym życiu;
3)przyjmuje konsekwencje swojego uczestnictwa w grupie i własnego w niej postępowania w odniesieniu do przyjętych norm i zasad;
4)ocenia swoje postępowanie i innych osób, odnosząc się do poznanych wartości, takich jak: godność, honor, sprawiedliwość, obowiązkowość, odpowiedzialność, przyjaźń, życzliwość, umiar, powściągliwość, pomoc, zadośćuczynienie, przepraszanie, uznanie, uczciwość, wdzięczność oraz inne, respektowane przez środowisko szkolne;
6)rozpoznaje i nazywa wybrane grupy społeczne, do których nie należy, a które wzbudzają jego zainteresowanie, np. drużyny i kluby sportowe, zespoły artystyczne, a także inne narodowości;
7)opowiada ciekawostki historyczne dotyczące regionu, kraju, wyróżniając w nich postaci fikcyjne i realne;
9)szanuje zwyczaje i tradycje różnych grup społecznych i narodów, przed stawia i porównuje zwyczaje ludzi, np. dotyczące świąt w różnych regionach Polski, a także w różnych krajach;
2.Osiągnięcia w zakresie orientacji w czasie historycznym. Uczeń:
1)opowiada o legendarnym powstaniu państwa polskiego, wyjaśnia związek legendy z powstaniem godła i barw narodowych, przedstawia wybrane legendy dotyczące regionu, w którym mieszka lub inne;
2)rozpoznaje: godło, barwy, hymn narodowy, mundur wojskowy, wybrane stroje ludowe, np. związane z regionem Polski, w którym mieszka;
3)uczestniczy w świętach narodowych i innych ważnych dniach pamięci narodowej; wykonuje kokardę narodową, biało-czerwony proporczyk; zachowuje się godnie i z szacunkiem podczas śpiewania lub słuchania hymnu, wciągania flagi na maszt itp.;
4)rozpoznaje i nazywa patrona szkoły, miejscowości, w której mieszka, wyjaśnia pojęcie „patron”, wymienia imiona i nazwiska, np. pierwszego władcy i króla Polski, obecnego prezydenta Polski, wymienia nazwę pierwszej stolicy Polski;
5)wyjaśnia znaczenie wybranych zwyczajów i tradycji polskich;
7)opowiada historię własnej rodziny, przedstawia wybrane postacie i prezentuje informacje o wielkich Polakach: królowa Jadwiga, król Stefan Batory, astronom Mikołaj Kopernik, noblistka Maria Skłodowska-Curie, alpinistka Wanda Rutkiewicz, papież Jan Paweł II, nauczycielka – cichociemna gen. Elżbieta Zawacka „Zo”.
Ja widać w podstawie programowej wiele miejsca poświęca się budowaniu tożsamości narodowej małego człowieka. Osadzenie w kulturze i tradycjach, przybliżanie historii rodziny i narodu tworzy nasze korzenie. Dzieci przychodząc do szkoły już posiadają wiedzę o symbolach narodowych, znają nazwę stolicy, potrafią zaśpiewać hymn. Niezwykle porusza mnie akcja „Szkoła do hymnu”, gdy cała społeczność szkolna na auli śpiewa cztery zwrotki hymnu. Oczywiście dzieci z klas młodszych śpiewają najgłośniej. Tu chciałabym podziękować nauczycielom edukacji przedszkolnej, gdyż dzieci trafiające do moich klas świetnie znają cztery zwrotki hymnu. Moją rolą zatem jest tylko ich przypominanie i utrwalanie.
W szkole o patriotyzmie najczęściej rozmawiamy w okolicach Narodowego Święta Niepodległości oraz świąt majowych. Dzieci powinny rozumieć znaczenie tych ważnych świąt narodowych. Ważnymi datami dla społeczności mojej szkoły są również rocznice urodzin i śmierci naszego patrona. Zwykle organizujemy uroczystość szkolną, podczas której uczniowie prezentują scenki, wiersze i piosenki patriotyczne. Na zajęciach lekcyjnych warto wprowadzić elementy zabawy, na przykład quiz o Polsce, który pomoże dzieciom lepiej zapamiętać najważniejsze informacje. Kiedyś dzieci z chęcią słuchały opowieści dziadków i babć o historii. Dziś coraz częściej jest to przekaz trudny w odbiorze przez dzieci. Nie każdy posiada dar snucia barwnych opowieści. A nasi podopieczni mają problem ze skupieniem uwagi na opowiadaniu. Przyzwyczajeni do zanurzenia w mnóstwie intensywnych, jednocześnie działających bodźców nie są w stanie utrzymać uwagi na wypowiedzi starszej osoby.
W myśl przysłowia „Cudze chwalicie, swego nie znacie” staram się przybliżyć dzieciom piękno naszej ojczyzny. Zachęcam, aby dzieci przynosiły zdjęcia i pocztówki z różnych miejsc, które odwiedzają w wolne dni. Po klasie pierwszej prosiłam, aby przysłały do szkoły pocztówki z wakacji. Zdanie to z jednej strony utrwala znajomość liter, z drugiej pozwala na pokazanie dzieciom miejsc, które znają ich rówieśnicy, zatem same potrafią coś o nich powiedzieć. To przecież poszerza słownictwo dzieci i doskonali umiejętności logicznego i gramatycznego budowania zdań. W tym zadaniu uaktywniają się dzieci nieśmiałe. Znaczenie łatwiej im zabierać głos, gdy opowiadają o tym, co wiąże się z pozytywnymi wspomnieniami z rodzinnych wyjazdów. Sama też wysyłam pocztówkę lub zdjęcia z moich wyjazdów. Staram się wskazać każde z odwiedzonych miejsc na mapie Polski. Dzieci w ten sposób zaczynają kojarzyć, w której części kraju są góry, morze, jeziora, główne miasta.
Czasami proponowałam podróż palcem po mapie. Uczniowie mogą zaznaczać na mapie miejsca, które znają lub które chcieliby odwiedzić. Warto wtedy opowiadać o różnorodności geograficznej, kulturze i tradycjach poszczególnych regionów.
Taka podróż może prowadzić do wskazań miejscowości, w której żyli lub żyją ważni Polacy. Poprzez opowieści nauczyciela, teatrzyk czy inscenizacje dzieci poznają ważne postacie historyczne, które miały wpływ na losy Polski. Można przybliżyć im sylwetki Tadeusza Kościuszki, Józefa Piłsudskiego czy Marii Skłodowskiej-Curie. Ważne, by mówić również o współczesnych Polakach. Dzieci niezwykle żywo reagują na opowiadania o sportowcach. Warto połączyć takie zajęcia z pracami plastycznymi, w których uczniowie ilustrują wybrane momenty z życia prezentowanych bohaterów.
Ważne jest, aby dzieci zrozumiały, że patriotyzm to nie tylko historia i symbole, ale także codzienne zachowania. Nawet pierwszoklasiści potrafią wskazać zachowania, które świadczą o patriotyzmie. W toku rozmów i dyskusji pojawia się stwierdzenia, że dziecko, które jest patriotą dba o środowisko naturalne, pomaga rówieśnikom i sąsiadom, szanują tradycje i kulturę swojego kraju.
Budowanie postaw patriotycznych w edukacji wczesnoszkolnej to ważny element wychowania młodego pokolenia. Poprzez ciekawe i angażujące lekcje dzieci mogą rozwijać swoje poczucie tożsamości narodowej, ucząc się szacunku do historii i kultury Polski. Kluczowe jest, aby nauka patriotyzmu odbywała się w atmosferze radości, kreatywności i otwartości na rozmowę, dzięki czemu stanie się dla dzieci naturalnym i inspirującym doświadczeniem.
