II 2026   I znów ta czytanka…

Justyna Jakubczyk

Doradca metodyczny edukacji wczesnoszkolnej

justynajakubczyk@cen.edu.pl

Niniejszy artykuł jest kontynuacją prezentacji nieszablonowych i atrakcyjnych dla dzieci metod pracy z tekstem, którą rozpoczęłam w ubiegłym miesiącu.

W bieżącej części przedstawię metody z twórczością i integracją w tle.

Tekst jako inspiracja twórcza

Sztuka pozwala dzieciom wyrazić to, czego nie potrafią jeszcze zapisać słowami. Jest też narzędziem, które pozwala na ekspresję emocji i myśli bez użycia słów.

Doskonale pamiętam, jak wychowawczyni, po przeczytaniu lektury nakazywała nam rysowanie głównego bohatera. Dziś dzieci również chętnie wykonują ilustracje związane z treścią przeczytanego lub wysłuchanego tekstu. Zamiast rysowania portretu zaproponować można:

• Zilustrujcie emocje – Poprośmy dzieci, aby stworzyły obrazy inspirowane nastrojem tekstu, a nie jego treścią.
• Kolaż bohatera – Ta praca ciekawie wygląda, gdy dzieci np. przedstawiają bohaterów i krajobrazy lektur z krainy lodu lub egzotyki. W kolażu pozwólmy dzieciom korzystać z różnorodnych materiałów, faktur, kolorów.
• Komiksowe opowieści – Tworzenie komiksu na podstawie czytanki czy lektury to bardzo angażująca dzieci aktywności. Uczniowie mogą sami tworzyć komiks, może on też być pracą zespołową. Dzielimy treść na poszczególne sceny, które następnie dzieci ilustrują. Kolejne obrazki przyklejamy do arkusza szarego papieru w ten sposób utworzony zostanie komiks.
• Galeria symboli – Uczniowie wybierają jeden symbol reprezentujący tekst i tworzą jego artystyczną interpretację.

Aktywności te pozytywnie wpłyną na rozwój kreatywności, myślenia metaforycznego i umiejętności interpretacji.

Gamifikacja – by tekst zagrał

Wprowadzenie elementów gry zwiększa motywację i zaangażowanie. Tekst staje się przygodą. Dzieci ucząc się poprzez zabawę doświadczają radości, a nauka przychodzi naturalnie, mimochodem.

Zaproponuj uczniom następujące gry:

• Misja: Bohater – Uczniowie wykonują zadania związane z tekstem, zdobywając punkty.
• Escape room – Proponujemy łamigłówki i zagadki oparte na treści tekstu.
• Koło fortuny – Losowanie zadań interpretacyjnych lub potwierdzających znajomość treści lektury. Dzieci mogą wspólnie tworzyć karty pytań i odpowiedzi.
• Gry ruchowe – Rysujemy planszę gry na boisku lub wyklejamy taśmą malarską na podłodze dzieci są pionkami w grze i poprzez skakanie, przechodzenie się do odpowiedniego pola

 Metody projektowe – lektura jako punkt wyjścia do działania zintegrowanego

Projekt edukacyjny w klasach I–III nie musi być skomplikowany. Ważne, by angażował dzieci i łączył różne obszary edukacji. Dzień pracy z zespołem klasowym pozwala na takie zaprojektowanie zajęć, by znaleźć przestrzeń na działania zintegrowane. Uczeń staje się odkrywcą, a nie tylko odbiorcą tekstu.

Propozycje projektów:

• Śladami bohatera – W tym zadaniu tworzymy mapę miejsc z tekstu. Możemy odtworzyć szlak podróży bohatera, np. psa Lampo. Szlak może powstać jako rysunki na długim papierze (rozwijanym z rolki) lub jako ilustracje przy linie ułożonej na podłodze.
• Klasowa książka – Uczniowie tworzą własną ilustrowaną czytankę inspirowaną lekturą. Piękne opowiadania powstają, gdy każde dziecko nadbudowuje historię wymyślaną przez swojego przedmówcę. Zdanie po zdaniu redaguje się wspólna bajka. Można posadzić dzieci na dywanie w kręgu, przekazać im magiczny przedmiot, np. pióro. Uczniowie przekazują pióro jeden drugiemu. Magiczny przedmiot jest atrybutem bajarza. Tylko ta osoba ma głos. Nauczyciel może zapisywać powstającą historię.
• Mini‑muzeum, Magiczny kuferek – Zadanie to polega na zbieraniu przedmiotów związanych z tematyką tekstu. Dzieci opowiadają, dlaczego przyniesiony przez nich przedmiot kojarzy się z tekstem czytanki czy lektury.
• Czytający odkrywcy – To zadanie polega na wyszukiwaniu informacji o realiach, zwierzętach, zawodach czy miejscach pojawiających się w czytance, lekturze.

Tekst jako narzędzie budowania relacji

Czytany tekst może stać się pretekstem do rozmów o emocjach, wartościach i relacjach. Wiele lektur zawiera wątek związany z silnymi emocjami. Losy bohaterów pozwalają na śledzenie rozwoju relacji, ich motywacji i wyborów. Dzięki temu dzieci zdobywają doświadczenia. Badania neurodydaktyczne wskazują na to, że mózg człowiek buduje nowe połączenie neuronalnie nie tylko w bezpośrednim doświadczeniu, ale również w trakcie czytania czy słuchania czytanego tekstu. Lektury wspierają rozwój emocjonalny i społeczny, a także budują kulturę dialogu.

Propozycje aktywności:

• Spotkania w kręgu – Dzieci siedzą w kole na dywanie i dzielą się tym, co je poruszyło, zadziwiło, co myślą o postawach i relacjach bohaterów.
• List do bohatera – Ta forma pozwala na bezpieczną ekspresję emocji.
• Bank dobrych myśli – Uczniowie zapisują, czego nauczyła ich historia, szukamy pozytywnych wniosków, myśli.
• Książkowy przyjaciel – Dziecko wybiera postać, z którą chciałoby się zaprzyjaźnić.  Uzasadnienie wyboru powinno zawierać te cechy bohatera, które są ważne dla wybierającego, te ujmujące, imponujące.

Cyfrowe metody pracy z tekstem

Narzędzia cyfrowe są codziennie obecne w edukacji. Nie może pomijać narzędzi cyfrowych – ale powinny być one używane mądrze i celowo. Następuje tu łączenie tradycyjnej lektury z kompetencjami przyszłości. Zaproponować możemy:

• Nagrywanie podcastów – dzieci opowiadają o bohaterach.
• Tworzenie cyfrowych ilustracji – praca w prostych aplikacjach graficznych.
• Interaktywne quizy – Kahoot, Wordwall, Baamboozle.
• Animowanie postaci - fgw
• Kodowanie informacje – ukryte wiadomości, QR‑kody prowadzące do zadań.

Czytanka jako narzędzie inkluzji

W klasach pojawiają się dzieci o różnych potrzebach edukacyjnych. Warto stosować metody, które umożliwiają każdemu uczestnictwo w zajęciach i odniesienie sukcesu.

Jak to osiągnąć?

• Tekst dzielony na role – wspiera dzieci z trudnościami w czytaniu.
• Czytanie w parach – metoda tutoringu rówieśniczego.
• Materiały multisensoryczne – wspierają uczniów z sensoryzmami, dysleksją, afazją, spektrum autyzmu i innymi szczególnymi potrzebami edukacyjnymi.
• Wizualne podpowiedzi – piktogramy, mapy myśli, sekwencje i instrukcje obrazkowe.

Praca z tekstem jako przestrzeń do rozwoju

Umiejętność czytania i pisania są zarówno ważnymi umiejętnościami szkolnymi, jaki kompetencjami zwiększającymi skuteczność komunikacji.

Praca z tekstem, z czytanką nie powinna być zawsze schematyczna. Schematy są uzasadnionym modelem pracy z dziećmi młodszymi, jednak odejście od schematu i otwarcie na kreatywność wspiera tworzenie sytuacji edukacyjnych, w których:

• dziecko przeżywa, a nie tylko czyta,
• interpretuje, a nie tylko odtwarza,
• tworzy, a nie tylko odpowiada,
• współpracuje, a nie tylko pracuje indywidualnie.

Mam nadzieję, że każdy nauczyciel dostrzega potencjał organizowania różnych aktywności ucznia w oparciu o treść czytanki. Może ona stać się cennym doświadczeniem, które rozwija kompetencje językowe, społeczne, emocjonalne i poznawcze.