I 2026 Znów ta czytanka…

Justyna Jakubczyk

Doradca metodyczny edukacji wczesnoszkolnej

justynajakubczyk@cen.edu.pl

Praca z tekstem, czytanką w edukacji wczesnoszkolnej od dawna przestała być dla mnie jedynie ćwiczeniem techniki czytania. Współczesna uczeń potrzebuje metod, które zaangażują jego emocje, pobudzą ciekawość, rozwiną myślenie krytyczne i twórcze, przy jednoczesnym wspieraniu kompetencji językowych i społecznych. Czytanka może stać się punktem wyjścia do działań interdyscyplinarnych, projektowych i sensorycznych.

Poniższy artykuł prezentuje nieszablonowe spojrzenie na metody pracy z tekstem. Zawiera rozwiązania, które odpowiadają na potrzeby współczesnych uczniów i nauczycieli.

Czytam, doświadczam, przeżywam.

Kiedy myślę o swoich doświadczenia szkolnych i szukam skojarzeń ze słowem czytanka, to od przychodzi mi na myśl jedno zdanie: „czytanie i odpowiadanie na pytania”. Myślę, że nie tylko mi takie skojarzenie się nasunęło. Jako nauczyciele widzimy, że współczesne dzieci mają duży problem z uważnym słuchaniem. Potrzebują silnych bodźców. Nauczyciel czytający jednostajnym głosem tekst nie jest konkurencją dla kolorowego, dynamicznego ekranu. Pamiętajmy, że w wieku wczesnoszkolnym dzieci uczą się przede wszystkim poprzez działanie, emocje i zmysły. Dlatego praca z czytanką powinna wykraczać poza tradycyjne podejście – to opisane moim skojarzeniem na początku akapitu.

Czas na zmysły – „sensoryczna czytanka”

Doświadczenia polisensoryczne są niezwykle wartościowe dla rozwoju dziecka w wieku młodszym szkolny. Warto zatem znaleźć sposób na zaangażowanie zmysłów do pracy z czytanką.

Magiczne pudełko - Świetnie tu sprawdzą się pudełka magiczne, które pozwolą na wprowadzenie elementu niespodzianki, zagadki do pracy z tekstem. Przygotowanie takiego pudełka nie jest trudne. Wystarczy wyciąć w jednej ze ścian pudełka dwa okrągłe otwory na ręce dziecka, usunąć przeciwległą ścianę, aby dyskretnie móc włożyć do środka przedmiot niespodziankę, który będzie początkiem rozmowy o wprowadzanej czytance.

Dotknij tekstu – Kolejnym sposobem na zaangażowanie zmysłów jest przygotowanie koszyków, pudełek czy walizeczek z rekwizytami związanymi z czytanką (materiały, zapachy, przedmioty). Dzieci poznają je przed pracą z tekstem i przewidują jego treść.
Ścieżka bohatera – To propozycja skierowana do klas, które mają większą potrzebę ruchu (czyli dla wszystkich). Dzieci przygotowują ilustracje na podstawie tekstu czytanki. Mogą to być miejsca lub wydarzenia. Rysunki układamy na podłodze obok materiałów (np. miękkie, twarde, szorstkie materiały), które fakturą w jakiś sposób kojarzą się z treścią obrazka. W ten sposób stworzona zostanie sensoryczna ścieżka, którą przechodzi dziecko, odtwarzając drogę bohatera.
Dźwięki opowieści – Pamiętam z dzieciństwa słuchowiska, które płynęły z radia wieczorem. Czekałam grzecznie leżąc w łóżku i słuchałam o losach bohaterów, a efekty dźwiękowe przenosiły mnie w krainę wyobraźni. W internecie znajdziemy mnóstwo nagrań codziennych dźwięków, które można wykorzystać, aby wzbogacić czytankę o doświadczenia słuchowe. Mogą to być nagrania dźwięku skrzypiących drzwi lub instrumentów ilustrujących atmosferę tekstu. Nie trzeba tworzyć całej ścieżki dźwiękowej, wystarczy kilka odgłosów przyrody, by przykuć uwagę dziecka.

Dlaczego to działa?

Jak już wcześniej zaznaczyłam, że dziś dzieci są zatopione w silnych bodźcach. Doświadczenia sensoryczne zaproponowane powyżej są delikatne, ale mimo to lepiej dostosowane do potrzeb dziecka niż samo głośne czytanie tekstu przez dorosłego. Uczniowie szybciej rozumieją tekst, gdy mogą go poczuć, a nie tylko wysłuchać czy przeczytać.

Tekst i ruch

Potrzeba ruchu jest potrzebą rozwojową. Warto zatem poszukać metod, które pozwolą na realizację zarówno celów zajęć jak i potrzeb rozwojowych dzieci. Drama i ćwiczenia darmowe są propozycjami pozwalającymi dzieciom wejść w świat bohatera, zrozumieć jego emocje i motywacje. Dzieci mają możliwość „pochodzić w butach bohatera”.

Co możemy zaproponować?

Rzeźba/Zatrzymane kadry – Zadaniem uczniów jest stworzenie żywych obrazów przedstawiających kluczowe sceny. Dzieci mogą podzielić się rolami i po omówieniu wybranej sceny samodzielnie ustawić się w nieruchomy kadr. Mogą również wyznaczyć rzeźbiarza, który ustawi kolegów tak, by zastygli w pozie przez siebie wybranej.
Głos bohatera – Tu odczytujemy dzieciom fragment tekstu i staramy się wcielić w bohatera. Uczniowie mówią, co czują lub myślą. Można też wyznaczyć magiczne krzesło, siadając na którym dziecko wcieli się w bohatera i zacznie mówić głosem jego emocji, myśli i motywacji działania.
Mosty empatii – To podobne ćwiczenie. Tu uczniowie odgrywają scenki, w których pomagają bohaterowi rozwiązać problem.

Spodziewane efekt:

Dzieci poprzez ruch angażują się bardziej w pracę na treścią czytanki, czy lektury. Dodatkowo spojrzenie na sytuację oczyma bohatera to przestrzeń, w której doskonalimy kompetencje społeczne, rozwijamy empatię i umiejętność rozumienia tekstu na poziomie emocjonalnym.

Myślenie krytyczne i jego rutyny

W czasie bezproblemowego dostępu do informacji niezwykle ważna staje się umiejętność ich selekcjonowania i weryfikowania. Nowoczesna edukacja dlatego też stawia na rozwijanie myślenia krytycznego – czytanka jest do tego idealnym narzędziem. Szerzej omawiam je tegorocznym numerze Edufocusa, dlatego teraz tylko je przypomnę.

Rutyny, które świetnie sprawdzają się przy omawianiu lektury:

Kiedy? Co? Dlaczego? – To pytania wyznaczające kierunek pracy z tekstem. Dzięki nim dzieci analizują przyczyny i skutki wydarzeń.
Most – Pozwala na analizę zmian własnego sposobu myślenia pod wpływem nowych informacji. Dziecko zastanawia się co wie o temacie przed lekturą, co wie po niej, i co się w tym myśleniu zmieniło.
3xW – Wiem – Wydaje mi się – Wnioskuję. Ta rutyna również pomaga konfrontować fakty z opiniami.
Mapa skojarzeń bohatera – To przyjazna dzieciom rutyna, która pozwala na wizualizację cech i emocji bohatera.

Dlaczego warto stosować te rutyny?

Dzieci uczą się patrzeć na wydarzenia i postaci szerzej. Dostrzegają konteksty i zależności. Uczą się formułować wnioski, argumentować i interpretować tekst.

- cdn-