IX 2025 Jak rozwijać sprawność dłoni u trzylatka?

Renata Pietras-Pacynko

Doradca metodyczny wychowania przedszkolnego

Rozwijanie sprawności dłoni u trzylatka to świetna okazja do wspólnej zabawy, która jednocześnie wspiera rozwój motoryki małej, koordynacji ręka–oko i przygotowuje dziecko do przyszłych umiejętności, takich jak pisanie czy samodzielne ubieranie się. Podaję kilka sprawdzonych sposobów na rozwijanie sprawności np. poprzez wykorzystanie zabawek do manipulacji; zabawy paluszkowe; różnorodne prace plastyczne:

1. Zabawki i aktywności manualne

• nawlekanie koralików – ćwiczy precyzję i koncentrację,
• układanki i gry zręcznościowe – rozwijają cierpliwość i logiczne myślenie,
• budowanie z klocków – wspiera kreatywność i sprawność palców,
• tablice manipulacyjne – obracanie, przekręcanie, chwyt szczypcowy – idealne do nauki pisania i używania sztućców.

2. Zabawypaluszkowe 

• „Sroczka kaszkę warzyła” – klasyczna zabawa dotykowa z rymowanką, angażująca palce i dłonie,
• „Idzie kominiarz po drabinie” – zaplatanie palców i ruchy dłoni wspierają koordynację,
• „Dzwoni dzwonek” – rytmiczne poruszanie dłonią i palcami rozwija świadomość ruchu,

3. Prace plastyczne

LEPIENIE - posiada duże znaczenie dla sprawności manualnej, siły działania mięśni całej dłoni, a także palców; ugniatanie i ściskanie plasteliny (modeliny) angażuje wszystkie mięśnie i stawy śródręcza oraz staw nadgarstka

• ugniatanie plasteliny i zapełnianie nią powierzchni koła, kwadratu, trójkąt
• wałkowanie cienkich wałeczków plasteliny i obwodzenie nimi figur geometrycznych, liści, liter,
• układanie z wałeczków plasteliny kwiatów, ptaków, elementów literopodobnych, sylab, figur,
• nakładanie plasteliny na wzór postaci ludzkiej (głowa, tułów ,szyja, ręce, nogi),
• lepienie zwierząt (psa, kota) ze szczególnym uwzględnieniem części ich ciała,
• zalepianie całej powierzchni - tworzenie tła do nalepiania kwiatów, postaci ludzkiej,
• lepienie postaci ludzkiej,
• rozmazywanie, układanie wałeczkami lub kuleczkami jako zapełnianie,
• ozdabianie tekturowych talerzyków elementami z plasteliny,
• układanie z plasteliny większych całości na płaszczyźnie.

MALOWANIE - wyzwala ruchy płynne, powolne, szersze i swobodniejsze, daje efekt natychmiastowy, nic wymaga napięcia mięśni ani nacisku, tak jak ma to miejsce podczas rysowania kredką, flamastrem czy ołówkiem; stwarza ono możliwość zapełnienia arkusza szybko i bez wysiłku

• malowanie palcem,
• malowanie pędzlem (pionowe - od strony lewej do prawej, z góry do dołu):
  - zamalowywanie całej powierzchni,
  - jezdnia wąska, szeroka (linie równolegle),
  - zamalowywanie pól różnymi kolorami,
  - linie falujące (pionowe, poziome - fale na morzu),
  - linie spiralne (np. dom ślimaka),
  - linie łamane (np. wzór na serwetkę, sukienkę),
• malowanie gałgankiem, watą, gąbką, futerkiem ma na celu usprawnianie nadgarstka i palców:
  - duże i małe kałuże,
  - kwitnący sad,
  - zamazywanie dużych wzorów figur i kół, kwadratów, prostokątów itp.
• malowanie flamastrem
  - zamalowywanie miejsc oznaczonych kropkami,
  - domalowywanie brakujących elementów,
  - zamalowywanie np. co piątego elementu w danym kolorze,
  - uzupełnianie brakujących elementów na obrazkach,
• malowanie patykiem (podobnie jak wyżej)

RYSOWANIE - kształci koordynację ruchów począwszy od dużych rozmachowych aż do pociągnięć precyzyjnych kresek o zmiennym kierunku. Rysowanie w szczególny sposób rozwija spostrzeganie i myślenie dzieci, ponieważ samo narzędzie skłania do analizowania ruchem wyobrażeń rzeczywistości, którą dziecko próbuje przedstawić:

• rysunki symboliczne, np. umawiamy się, co jest chłopcem; a co dziewczynką,
• rysowanie patykiem, np. na mokrej powierzchni prostych rysunków kompozycyjnych (domek, słoneczko),
• kalkowanie przez kalkę techniczną i czarną,
• rysowanie świeczką, węglem, tuszem,
• obrysowywanie np. swojej dłoni, leżącego kolegi,
• odwzorowywanie,
• rysowanie twórcze,

WYDZIERANIE - stwarza warunki do motorycznego ćwiczenia rąk, a przede wszystkim mięśni palców, kształtuje koordynację palców; trening w wydzieraniu doprowadza do dużej wrażliwości czuciowej opuszków palców - jest to rozwijanie koordynacji ruchu rąk i wzroku; do ćwiczeń tych używa się różnych gatunków papieru.

• wycinanie po linii prostej, falistej, łamanej, narysowanej,
• wycinanie figur geometrycznych, postaci, ślimaków,
• cięcie obrazu na części i ich składanie,
• wycinanie elementów z obrazka,
• wykorzystanie wyciętych elementów w teatrzyku cieni, inscenizacji, improwizacji, wycinanie pasków.

STEMPLOWANIE - stwarza możliwości operowania dłonią i dostosowanie napięcia mięśni do projektowanego efektu. Przy odbijaniu stempla dziecko ma możliwość kontrolowania swoich ruchów, doskonalenia ich, eliminowania zbędnych ruchów i hamowania ruchowych impulsów:

• stemple z ziemniaka, marchewki, ciasta,
• stemplowanie pojedynczych elementów w określonym rytmie.

Wskazówki dla nauczycieli

Obserwuj postępy dziecka i dopasowuj zabawy do jego możliwości.

W razie trudności warto skonsultować się z terapeutą zajęciowym.

Najważniejsze: baw się razem z dzieckiem – to buduje więź i motywuje do nauki.

Poniedziałek – Plastelina i ciastolina

• Ugniatanie, wałkowanie, lepienie kulek i wałeczków.
• Tworzenie prostych kształtów: serduszko, kwiatek, zwierzątko.
• Zabawa w „pieczenie ciastek” – formowanie i ozdabianie.

Wtorek – Zabawy paluszkowe

• „Sroczka kaszkę warzyła” – rymowanka z dotykaniem palców.
• „Idzie kominiarz po drabinie” – ruchy palców w górę i w dół.
• Masaż dłoni z kremem – relaks i świadomość dotyku.

Środa – Rysowanie i kolorowanie

• Rysowanie kredkami, flamastrami, farbami.
• Malowanie palcami na dużym arkuszu papieru.
• Zabawa w „rysowanie po śladzie” – linie, kształty, litery.

Czwartek – Prace manualne

• Wydzieranie papieru i wyklejanie obrazków.
• Przesypywanie ryżu, kaszy, fasoli do pojemników.
• Przenoszenie pomponów szczypcami lub łyżką.

Piątek – Zręcznościowe wyzwania

• Nawlekanie koralików na sznurek.
• Przekładanie guzików przez dziurki.
• Zabawa w „łowienie rybek” magnesem lub szczypcami.

Sobota – Kuchenne eksperymenty

• Smarowanie kanapek, mieszanie ciasta.
• Obieranie bananów, krojenie miękkich owoców plastikowym nożem.
• Przesypywanie mąki, cukru, wody – sensoryczna zabawa.

Niedziela – Zabawy tematyczne

• Budowanie z klocków (np. Lego Duplo).
• Zabawa w sklep – pakowanie, przekładanie, liczenie.
• Ubieranie lalek – zapinanie guzików, wiązanie sznurówek.