I 2025 Percepcja słuchowa dzieci przedszkolnych

Małgorzata Pietruk

doradca metodyczny wychowania przedszkolnego

malgorzatapietruk@cen.edu.pl

Percepcja słuchowa dzieci przedszkolnych

Percepcja słuchowa to zdolność odbioru dźwięków z otoczenia – rozpoznawania ich, różnicowania oraz interpretowania w odniesieniu do posiadanych doświadczeń. Percepcja słuchowa pozwala na różnicowanie głosek, dzięki dokonywaniu analizy dźwięków mowy i odróżnianiu ich od siebie.

Percepcja słuchowa korzysta z trzech podstawowych rodzajów słuchu:

słuchu fizycznego (fizjologicznego) – odpowiadającego za prawidłowe odbieranie wrażeń słuchowych (prawidłowo funkcjonujący słuch fizyczny pozwala określić czy słyszymy dany dźwięk, czy nie),
słuchu muzycznego – charakterystycznego tylko dla ludzi, dzięki któremu można różnicować wysokości i jakości dźwięków oraz odstępy między nimi,
słuchu fonematycznego – odpowiedzialnego za identyfikowanie i różnicowanie dźwięk.

Opanowanie umiejętności czytania i pisania warunkuje:

percepcja słuchowa, czyli spostrzeganie słuchowe (jest jedną z podstawowych funkcji psychofizycznych zaangażowanych w proces czytania i pisania),
sprawny analizator słuchowy.

Na percepcję słuchową składa się:

Słuch fizjologiczny – odbieranie bodźców akustycznych z otoczenia za pomocą narządu słuchu.
Słuch fonetyczny – zdolność odróżniania poszczególnych wariantów realizacyjnych fonemów – głosek oraz zjawisk prozodycznych (akcentu, tempa, rytmu, intonacji, donośności mowy).
Analiza słuchowa – jest to umiejętność podziału zdania na wyrazy oraz podziału słowa (sensownego, jak i bezsensownego) na mniejsze cząstki, czyli sylaby lub głoski – podstawa czytania.
Synteza słuchowa – to umiejętność tworzenia zdań z wyrazów oraz scalanie słów z sylab lub głosek – podstawa pisania.
Pamięć słuchowa – umiejętność rejestrowania, przechowywania i odtwarzania tego, co usłyszymy.
Słuch fonematyczny (fonemowy) – to zdolność do różnicowania fonemów, czyli dźwięków wchodzących w skład mowy ludzkiej. Dzięki niemu mamy możliwość wyodrębnienia z wypowiedzi drugiej osoby wyrazu, w wyrazie – sylab, w sylabach – głosek, a także możemy uchwycić kolejność głosek w wyrazie. Daje to możliwość różnicowania słów podobnie brzmiących, ale mającymi inne znaczenie. Prawidłowo rozwinięty słuch fonematyczny pozwala na świadome dokonywanie analizy i syntezy słuchowej.

Celem ćwiczeń słuchowych jest:

uczenie koncentrowania uwagi na sygnałach dźwiękowych,
wypracowanie umiejętności rozróżniania dźwięków otaczającego świata i identyfikowania ich z określonymi sytuacjami, przedmiotami oraz zjawiskami,
różnicowanie dźwięków pod kątem ich cech: wysokości, natężenia, długości, barwy,
identyfikowanie poszczególnych podstawowych realizacji fonemów,
rozróżnianie cech prozodycznych języka: akcentu, intonacji, tempa mowy, iloczasu, natężenia głosu,
rozróżnianie wariantów realizacyjnych fonemów (czyli poszczególnych głosek).

Dziecko, które czyta i pisze posiada umiejętność wyodrębniania poszczególnych głosek (analiza słuchowa) oraz scalania pojedynczych głosek w całość (synteza słuchowa), a także dobrze funkcjonującą pamięć słuchową. Są to umiejętności składające się na percepcję słuchową. Zaburzenia percepcji słuchowej powodują, że nabycie umiejętności czytania i pisania jest znacznie trudniejsze.

Ćwiczenie 1

Co słyszysz?

Przygotowujemy dwa symbole kropki i kreski. Podajemy dziecku dźwięki krótkie i długie. Krótkie dźwięki zaznaczamy kropkami. Długie dźwięki zaznaczamy kreskami. Przy młodszych dzieciach stosujemy mniej dźwięków, przy starszych dzieciach więcej dźwięków. Układamy całe sekwencje.

Ćwiczenie 2

Rytmy.

Wyklaskujemy rytmy. Dziecko układa kasztany, klocki.

Ćwiczenie 3

Takie samo czy inne.

Wypowiadamy takie same lub inne głoski, sylaby wyrazy. Zadaniem dziecka jest podczas wypowiadania takich samych dźwięków poruszanie się krok do przodu. Jeśli są różne dźwięki nie wykonuje żadnej aktywności.

Ćwiczenie 3

Zadzwoń gdy usłyszysz.

Czytamy dziecku wiersz, opowiadanie z ukrytym słowem. Zadaniem dziecka jest zadzwonienie, gdy usłyszy wskazane słowo. Np. kwoka, seler, itp. Wiersze „Kwoka”, „Na straganie”

Ćwiczenie 4

Rymy.

Dokończ zdanie. Lata osa koło …

Mały Tomku idź do …….

Mały kotek wszedł na …….

Ćwiczenie 6

Szyfrowanie.

Zabawa polega na szyfrowaniu wiadomości. Do każdej sylaby dodajemy na początku umówioną sylabę np.

karykaba,

kadokamek

kajakkasiękaczukajesz

Ćwiczenie 7

Bomba.

Zadaniem dziecka jest podanie jak najwięcej słów wyznaczonym czasie.

Ćwiczenie 8

Kot Alojzy ma w worku.

Dzieci siedzą w kole i wymieniają po kolei przedmioty podane przez dzieci i dodają swój. Możemy zwiększyć trudność dając wskazówki określające przedmioty, np. na głoskę s.

Ćwiczenie 9

Mów na odwrót.

Podajemy ciąg wyrazów (trzy, cztery, pięć), stopniujemy trudność. Dziecko ma powtórzyć słowa w odwrotnej kolejności.

np. kot, pies, mysz – dziecko powtarza w kolejności mysz, pies, kot.

Ćwiczenie 10

Podróżnik.

Nauczyciel opowiada historię wyprawy np. do lasu. Szłam po wysokiej trawie, przeskoczyłam rów, szłam po przewróconym drzewie, wspinałam się pod wysoką górę. Dziecko odtwarza drogę. Można zrobić od końca.

Ćwiczenie 11

Rozwiń zdanie.

Nauczyciel rozpoczyna zabawę i mówi: Tomek gra. Zadaniem dzieci jest powtórzenie całego zdania i dodanie nowego słowa. Wspólnie tworzymy zdanie rozwinięte.

Ćwiczenie 12

5 sekund.

Dzieci w wyznaczonym czasie udzielają odpowiedzi na pytania.

Ćwiczenie 13

Na urodziny Balbiny kupię prezent na głoskę ? …...

Dzieci kończą zdanie wymieniając przedmiot na wskazaną głoskę.

Ćwiczenie 14

Spiner.

Spiner leży na środku, wokół niego rozłożone są obrazki. Zadaniem dzieci jest wylosować obrazek spinerem i podzielić go na głoski, sylaby.

Ćwiczenie 15

Obrazkowa gra.

Układamy z obrazków grę planszową. Dzieci wyrzucają kostką oczka, przeliczają i poruszają się po obrazkowej planszy. Po zatrzymaniu dzielą nazwę obrazka na sylaby, głoski. Wyodrębniają wskazane głoski, sylaby.

Ćwiczenie 16

Memory słuchowe

Tworzymy dwa pudełeczka. Poszukajmy przedmiotów, które zmieszczą się do jajka niespodzianki, pudełka, kubeczka. Wsypujemy taką samą ilość przedmiotów/składników do dwóch pojemników. Ustalmy, co jaki dźwięk wywołuje.

Potem wymieszajmy pary i szukajmy takich samych

dźwięków. Zasady zabawy mogą być takie same jak przy

klasycznej grze Memory.

Pamiętajmy aby nauka była zabawą. Pozwólmy dzieciom bawić się podczas zajęć.